به هر قطعه یا عنصری که در مقابل عبور جریان الکتریکی از خود مخالفت نشان می دهد، مقاومت الکتریکی گفته می شود.  مقاومت الکتریکی را با حرف R که از کلمه Resistor گرفته شده است نشان می دهند. واحد اندازه گیری مقاومت الکتریکی اهم است که آن را با علامت Ω نشان می دهند. مقاومت ها در صنایع برق و الکترونیک از اهمیت بالایی برخوردارند و بیشتر به منظور محدود کردن جریان و تقسیم جریان و نیز ایجاد ولتاژهای مختلف در مدارات به کار گرفته می شود.

انواع مقاومت

  1. مقاومت های ثابت
  • مقاومت های فیلم کربنی: مقاومت های کربنی از یک حامل سرامیکی با یک فیلم کربن خالص نازک که در اطراف آن قرار دارد، ساخته شده است. در حدود 50 سال پیش استفاده از این مقاومت ها بسیار رایج بود اما به دلیل پایداری پایین، این مقاومت ها برای بسیاری از کاربردهای نوین مناسب نبودند.

  • مقاومت های فیلم فلز: این مقاومت ها دارای یک لایه نازک فلزی به عنوان عنصر مقاومتی روی یک بدنه عایق می باشند. این مقاومت ها شباهت زیادی به مقاومت فیلم کربن دارند و عمده تفاوت آن ها در میزان دقتشان می باشد.

  • مقاومت های سیمی: مقاومت سیمی یکی از اجزای پسیو الکترونیکی می باشد که محدود کننده جریان است. مقاومت سیمی از یک سیم فلزی عایق که دور یک هسته عایق پیچیده شده ساخته شده است.

انواع مقاومت سیمی:

  • مقاومت سیمی دقیق: این مقاومت ها معمولا در تجهیزات کالیبراسیون مورد استفاده قرار می گیرند.

  • مقاومت سیمی قدرت: استفاده از این مقاومت ها در کاربردهای قدرت بسیار رایج است. محدوده اندازه گیری این مقاومت ها از 0.5 وات تا بیش از 1000 وات می باشد.

  • مقاومت های لایه ای: این نوع مقاومت ها، ترکیبی از مقاومت های سیمی و کربنی می باشند. یعنی دقت مقاومت های سیمی را دارند ولی از نظر اندازه و قیمت به مقاومت های کربنی نزدیک اند. مقاومت های لایه ای را معمولا با رسوب دادن نوار نازکی از ماده مقاومت بر روی یک لوله عایق از جنس سرامیک یا شیشه درست می کنند. برای اتصال مقاومت به مدار، به دو انتهای لوله دو سیم رابط وصل می کنند و برای محافظت مقاومت نیز تمام آن را با ماده عایقی روکش می کنند.
  1. مقاومت های متغیر

مقاومت های متغیر نیز خود به دو دسته کلی مقاومت های قابل تنظیم و مقاومت های وابسته (تابع) تقسیم می شوند.
مقاومت های متغیر قابل تنظیم عبارتند از :

  • پتانسیومتر
  • رئوستا
  • پتانسیومتر

بعضی از مدارهای الکترونیک از مقاومت‌ های متغیر استفاده می‌کنند که به طور دستی توسط کاربر مقدار آن تغییر می‌کند. مثل گیرنده ‌های رادیو، دستگاه ‌های صوتی و بسیاری از دستگاه ‌های پیرامون. ولوم رادیو یا دستگاه‌ های پخش صوت ملموس‌ترین نمونه ‌های پتانسیومتر هستند. به همین دلیل معمولاً به پتانسیومترهای خاص مورد استفاده در رادیو و دستگاه ‌های صوتی «ولوم» گفته می‌شود. مقاومت ‌های متغیر معمولاً دارای سه پایه هستند که دو پایه ی آن در دو سر یک مقاومت ثابت است و پایه سوم به صورت متحرک بین دو سر مقاومت حرکت می‌کند (ممکن است حرکت دورانی، خطی یا مکانیزم هایی غیر از این‌ ها داشته باشد ولی اساس کار یکسان است).

  • رئوستا

رئوستا دارای یک المان مقاومتی، یک کنتاکت متحرک و یک کنتاکت ثابت می باشد که در مدارهای الکتریکی جهت تغییر جریان (دست یابی به جریان دلخواه) به کار می رود .

  • مقاومت های وابسته

مقاومت های وابسته (تابع) به مقاومت هایی گفته می شود که مقدار آن ها به عوامل مختلفی مانند حرارت، نور، ولتاژ و … بستگی دارد. این مقاومت ها عبارتند از:

  • مقاومت های تابع حرارت
  • مقاومت های تابع نور
  • مقاومت های تابع ولتاژ
  • مقاومت های تابع میدان مغناطیسی
  • مقاومت تابع حرارت: مقدار اهم این نوع از مقاومت ها تابع حرارت است. یعنی در اثر تغییر دما، مقدار مقاومت آن ها نیز تغییر می کند. به این نوع از مقاومت ها TDR نیز می گویند TDR .از حروف اول کلمات عبارت Temperature Dependent Resistor به معنای مقاومت تابع حرارت گرفته شده است. همچنین نام دیگر این مقاومت ها ترمیستور (Thermistor) می باشد که این واژه نیز از عبارت Thermally Sensitive Resistor به معنای مقاومت حساس نسبت به حرارت گرفته شده است. ترمیستورها در دو نوع ساخته می شوند که این دو نوع عبارتند از:
  • ترمیستور با ضریب حرارتی مثبت (PTC): مقدار اهم این نوع از مقاومت ها با افزایش دما، افزایش می یابد. مقدار اهم مقاومت های PTC را در دمای 25 درجه سانتی گراد بیان می کنند. همچنین علاوه بر این مقدار، دمایی را که در آن مقاومت PTC دو برابر می شود، قید می کنند. به این دما، دمای سوئیچ می گویند. در ضمن واژه PTC از حروف اول کلمات عبارت Positive Temperature Coefficient به معنای ضریب حرارتی مثبت گرفته شده است.

  • ترمیستور با ضریب حرارتی منفی (NTC) : مقدار اهم مقاومت های NTC با افزایش دما، کاهش می یابد. در اینجا نیز واژه NTC از حروف اول کلمات عبارت Negative Temperature Coefficient به معنای ضریب حرارتی منفی گرفته شده است.

  • مقاومت های تابع نور: مقدار اهم این نوع از مقاومت ها به شدت نور تابیده شده به سطح مقاومت بستگی دارد. این مقاومت ها در فضای تاریک دارای مقاومت خیلی زیاد (در حد مگا اهم) و در روشنایی دارای مقاومت کم (در حد کیلو اهم و یا اهم) می باشند. به این مقاومت ها فتورزیستور و همچنین LDR نیز می گویند. LDR  از حروف اول کلمات عبارت Light Dependent Resistor به معنای مقاومت تابع نور گرفته شده است. برای این که نور بر روی المان مقاومتی فتورزیستور اثر گذارد، سطح ظاهری آن را با شیشه و یا پلاستیک شفاف می پوشانند . از این مقاومت ها در مدارات الکترونیکی به عنوان تشخیص دهنده نور (نورسنج) استفاده می شود.

  • مقاومت های تابع ولتاژ : مقدار اهم این نوع از مقاومت ها با ولتاژ رابطه معکوس دارد. یعنی با افزایش ولتاژ ، مقدار اهم آن ها کاهش می یابد. به این نوع از مقاومت ها واریستور (Varistor) و همچنین VDR نیز می گویند. VDR از حروف اول کلمات عبارت Voltage Dependent Resistor به معنای مقاومت تابع ولتاژ گرفته شده است . نکته قابل توجه در مورد واریستورها این است که واریستورها به پلاریته ولتاژ اعمال شده وابسته نیستند که این خود مزیتی برای این نوع مقاومت ها محسوب می شود زیرا برای استفاده در مدارات AC بسیار مناسب هستند .

  • مقاومت های تابع میدان مغناطیسی: در اثر اعمال میدان مغناطیسی بر این مقاومت ها، مقدار اهم آن ها تغییر می کند. به این مقاومت ها MDR نیز می گویند که این واژه از حروف اول کلمات عبارت Dependent Resistor Magnetic  به معنای مقاومت تابع میدان مغناطیسی گرفته شده است. نکته قابل توجه در مورد این مقاومت ها این است که چون در ساخت این مقاومت ها از نیمه هادی هایی با ضریب حرارتی منفی استفاده شده است بنابراین در صورت افزایش دما، مقدار اهم این مقاومت ها کاهش می یابد.